Yasuo Fukuda kế thừa di sản nặng nề ấy từ Shinzo Abe sau khi vị Thủ tướng được coi là thuộc “thế hệ trẻ” (53 tuổi) này đột ngột tuyên bố từ chức cách đây 2 tuần vì lý do sức khỏe. Người ta trông đợi gì ở Fukuda, người được coi như một “quan lại cần cù” nhưng chưa tỏ lộ được bản lãnh xuất sắc nào trong gần 30 năm lăn lộn trong hậu trường chính trị? Liệu ông già 71 tuổi này sẽ chứng minh được câu ví von mà người ta thường nói “gừng càng già càng cay” không?

***********************

Vài dòng tiểu sử:
- Sinh ngày 16.07.1936 tại Takasaki Gunma, đảo Honshu.
- Tốt nghiệp Cử nhân Chính trị & Kinh tế học, Đại học Waseda (1959).
- Làm việc cho một công ty lọc dầu ở Tokyo (1959-76).
- Bí thư của Thủ tướng Fukuda, cha của ông (1977-78).
- Bí thư riêng của Dân biểu Takeo Fukuda (1979-89).
- Dân biểu Hạ nghị viện (5 nhiệm kỳ, từ 1990 đến nay): giữ các chức vụ Thứ trưởng Ngoại giao, Giám đốc Hội đồng Nghiên cứu Chính sách của đảng TD-DC, Bộ trưởng Quốc vụ...
- Được bầu vào chức vụ Chủ tịch đảng TD-DC ngày 23.09 sau khi Shinzo Abe từ chức vì lý do sức khỏe. Vì đảng TD-DC chiếm đa số áp đảo tại Hạ nghị viện nên Fukuda trở thành Thủ tướng thứ 91 của Nhật Bản từ ngày 25.09.2007.
- Gia cảnh: vợ Kiyoko và 3 con (2 trai, 1 gái).

**********************

Xuất thân từ một gia đình chính trị nhiều đời, Yasuo Fukuda (trưởng nam của cố Thủ tướng thứ 67 của Nhật, Takeo Fukuda) theo học tại Trung học Azabu và tốt nghiệp phân khoa Chính trị và Kinh tế học từ Đại học Waseda năm 1959.

Giống như nhiều thanh niên lúc ấy, sau khi ra trường Fukuda lao ngay vào thị trường nhân dụng giữa lúc nền kinh tế Nhật bắt đầu thời kỳ tái thiết hậu chiến quy mô. Ông tìm được một chân chuyên viên trong Công ty Dầu hỏa Maruzen (bây giờ là Cosmo Oil Company), làm việc ở đó suốt 17 năm, hoàn toàn không dính líu gì đến sinh hoạt chính trị và chỉ thuần túy là một “nhân viên lãnh lương” cho đến khi rời công ty này năm 1976. Trong thời gian này, ông được cử đi làm việc ở Hoa Kỳ từ 1962 đến 1964.

Yasuo Fukuda bước vào con đường chính trị – đúng hơn là ở hậu trường chính trị -  với chức vụ Bí thư chính trị của Phủ Thủ tướng từ khi cha của ông là Takeo Fukuda trở thành Thủ tướng từ 1976 đến 1978. Từ năm 1978 đến 1989, ông là Giám đốc Viện Tài chánh Kinzai, một tổ chức có nhiều ảnh hưởng đến nền kinh tế Nhật.

Fukuda chỉ thực sự dấn thân vào chính trường từ khi ông ra tranh cử năm 1990 và chiếm được chiếc ghế dân biểu tại đơn vị Gunma, nơi ông được tái tín nhiệm thêm 4 nhiệm kỳ nữa cho đến nay. Từ đó, hoạn lộ mở ra thênh thang cho Fukuda.

Năm 1997, Fukuda được bầu chọn là Phó Giám đốc của đảng Dân chủ – Tự do, lực lượng chính trị chiếm độc quyền lãnh đạo quốc gia từ sau Đệ nhị Thế chiến đến nay. Ông trở thành Chánh văn phòng của Thủ tướng Yoshiro Mori từ tháng 10.2000 nhưng đã phải từ chức vào tháng 5.2005 vì những vụ tai tiếng chính trị liên quan đến hệ thống hưu bổng và cấp dưỡng. Ông là người đảm nhận chức vụ Chánh văn phòng Phủ Thủ tướng lâu nhất của Nhật với thời gian tổng cộng 1,289 ngày (3 năm rưỡi) dưới hai triều Thủ tướng Yoshiro Mori và Yunichiro Koizumi.

Fukuda từng được đề cử làm ứng viên Chủ tịch của đàng DC-TD hồi năm 2006 nhưng cuối cùng ông đã quyết định từ chối sự đề cử. Nhờ vậy, Shinzo Abe được bầu chọn trong cuộc đua “một mình một ngựa” để thay thế cho Junichiro Koizumi vào chức vụ lãnh đạo đảng DC-TD và Thủ tướng Nhật.

Điểm nổi bật nhất của Fukuda so với các nhân vật tiền nhiệm khác là quan điểm khá rõ ràng của ông về ngôi đền tử sĩ Yasukuni. Ông không muốn tạo nên hình ảnh một nước Nhật hiếu chiến và cực đoan trong mắt của thế giới bằng sự thăm viếng và hành lễ hàng năm của các Thủ tướng tại đền Yasukuni, nơi một số tướng binh Nhật bị tòa án quốc tế tuyên xử đã phạm “tội ác chiến tranh” nhưng vẫn còn được tôn sùng như anh hùng dân tộc. Hồi tháng 6.2006, Fukuda đã cùng 134 dân biểu khác đề nghị thành lập một ngôi đền dân sự để tưởng niệm chiến sĩ trận vong nhưng ý kiến này gặp sự chống đối mạnh từ phía cực hữu.

Sau quyết định từ chức đột ngột của Shinzo Abe ngày 11.9, Fukuda tuyên bố ông đã sẵn sàng để gánh vác trách vụ Chủ tịch đảng và Thủ tướng dù tuổi đời của ông đã 71. Là một “đại công thần” của nhiều triều Thủ tướng, Fukuda được sự ủng hộ mạnh mẽ từ nhiều nhóm có ảnh hưởng trong đảng. Ngay cả Taro Aso, đối thủ duy nhất trong cuộc đua với Fukuda, cũng thừa nhận rằng cơ may chiến thắng của ông rất mong manh so với những thế lực hậu thuẫn cho Fukuda.

Vào ngày bầu chọn lãnh tụ đảng 23.9, Fukudo đã đánh bại Aso với tỷ số 330/197. Ông trở thành Thủ tướng thứ 91 của Nhật ngày 25.9.2007.

Fukuda lên nắm quyền lãnh đạo cuờng quốc kinh tế hùng mạnh thứ nhì thế giới trong một bối cảnh rối loạn và mất niềm tin sâu xa nhất trong thời hậu chiến. Đảng DC-TD đã bị mất hướng sau một năm cầm quyền của Abe, nhất là vụ khủng hoảng tài chánh do sự “thất lạc hồ sơ” của 50 triệu trường hợp hưu dưỡng khiến đảng DC-TD bị thất bại thê thảm trong cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ vừa qua. Dù vậy, đảng DC-TD vẫn còn duy trì được đa số tại Hạ nghị viện, nơi giữ quyền bầu chọn Thủ tướng.

Trong lời tuyến bố nhậm chức, Fukuda nói: “Sẽ không có phép mầu nào để cải thiện lập tức tình trạng hiện nay. Để chiếm lại lòng tin của người dân, chúng ta phải xây lại từng viên gạch một.”

Và để xây dựng mối quan hệ thân thiện với hai nước láng giềng Trung Quốc và Bắc Hàn, ông đã bắn tiếng nói chuyện với họ trong tinh thần hòa hoãn nhưng vẫn duy trì bang giao chiến lược với Hoa Kỳ. Đặc biệt, Fukuda tỏ ra không đồng ý với quan điểm về lịch sử của người tiền nhiệm Shinzo Abe, vị Thủ tướng vẫn nhất định không xin lỗi về hành vị cưỡng bức phụ nữ ở các nước bị xâm chiếm hồi Đệ nhị Thế chiến (trong đó có Trung Quốc, Đại Hàn, Miến Điện và Việt nam) làm “nô lệ tình dục” cho Quân đội Thiên hoàng, dù chính các sử gia Nhật tìm thấy và chứng minh những tội ác đó là có thật.

Về đối nội, Fukuda phải mua chuộc lòng dân để giữ được lá phiếu của họ. Trong 5 năm qua, nhiều vùng nông thôn đã bị bỏ rơi trong sự phát triển kinh tế vượt bậc của Nhật. Chính những vùng này lại là “căn cứ địa” của hàng chục triệu ủng hộ viên của đảng cầm quyền. Fukuda biết rõ điều đó và ông đang ra sức trét lại lỗ rò này bằng các dự án cơ sở hạ tầng quy mô như xây dựng đường xá, trợ cấp nông phẩm, an sinh xã hội v.v... Nhưng như thế cũng đồng nghĩa với tăng thuế, một biện pháp lúc nào cũng khó được hỗ trợ dù có lý do chính đáng.

Theo Hiến pháp, Fukuda có thể phục vụ cho đến hết nhiệm kỳ Thủ tướng của Abe, tức đến mùa thu 2009. Nhưng nếu đảng cầm quyền DC-TD không được dân chúng tiếp tục ủng hộ (mức độ tín nhiệm của cử tri đối với Chính phủ Abe tụt giảm xuống xuống dưới 30%), một cuộc bầu cử sớm có thể diễn ra. Khi đó, người ta sẽ biết “gừng già Fukuda” có cay hay không.